16 | 12 | 2017

Κύριες επιλογές
Χρονική ταξινόμηση άρθρων
Powered by mod LCA
Οι Ειδήσεις από...

ΓΟΝΙΔΙΑ ΚΑΙ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: ΜΙΑ ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΙΟ ΠΕΡΙΠΛΟΚΗ ΣΧΕΣΗ

O αριθμός των γονιδίων που εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα στην ανάπτυξη της ανθρώπινης νοημοσύνης αυξάνει συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Μια πολύ πρόσφατη έρευνα πρόσθεσε 40 επιπλέον γονίδια στα 12 εντοπισμένα από προηγούμενες γενετικές μελέτες. Απ’ ό,τι φαίνεται, όμως, όλα αυτά τα γονίδια δεν κωδικεύουν αποκλειστικά γενετικές πληροφορίες για τις νοητικές λειτουργίες, αλλά συμμετέχουν ενεργά και σε πολλές άλλες κυτταρικές δραστηριότητες.

Πρόκειται για μια εκτενή ευρωπαϊκή έρευνα που πραγματοποιήθηκε χάρη στη συνεργασία ενός μεγάλου αριθμού ερευνητών, οι οποίοι εργάζονται στο Vrije Universiteit του Αμστερνταμ, στο King’s College του Λονδίνου και σε άλλα ευρωπαϊκά ερευνητικά κέντρα γενετικής έρευνας. Τα νέα δεδομένα και τα πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα της συγκεκριμένης έρευνας δημοσιεύτηκαν πριν από μία εβδομάδα στο περιοδικό «Nature Genetics».

Σπύρος Μανουσέλης - efsyn.gr - 29/05/2017

Η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι γενετικά προκαθορισμένη ή, αντίθετα, πρόκειται για μια σύνθετη εγκεφαλική λειτουργία που προκύπτει από τη σύμπλεξη ενδογενών (βιολογικών-γενετικών) και εξωγενών (περιβαλλοντικών-κοινωνικών) παραγόντων;

Σήμερα, η επιρροή των γενετικών παραγόντων στην ανάπτυξη των νοητικών ικανοτήτων μας υπολογίζεται στο 54%. Ομως, όπως αποκάλυψε η συγκεκριμένη έρευνα, αυτή η σημαντική γενετική επιρροή δεν εξαρτάται από λίγα μεμονωμένα γονίδια, αλλά είναι διάχυτη σε πολύ μεγάλο αριθμό γονιδίων, τα οποία όχι μόνο δρουν από κοινού αλλά επηρεάζονται σημαντικά από περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Πολλά από αυτά τα εμπλεκόμενα γονίδια συμβάλλουν στη μεγάλη «συναπτική πλαστικότητα» του εγκεφάλου μας, την ικανότητα δηλαδή των νευρικών μας κυττάρων (νευρώνων) να δημιουργούν νέες διόδους επικοινωνίας (συνάψεις) με άλλους νευρώνες ή, εναλλακτικά, να εξαλείφουν τις λειτουργικά άχρηστες ή πλεονάζουσες συνάψεις.

Ο επιγενετικός νους

Μέχρι πρόσφατα, ο ανθρώπινος εγκέφαλος περιγραφόταν ως ένα αρκετά πολύπλοκο βιολογικό όργανο, το οποίο αναπτύσσεται ταχύτατα μέχρι το τέλος της εφηβείας, γνωρίζει το ζενίθ της ανάπτυξης των δυνατοτήτων του κατά την ενηλικίωση και μετά είναι καταδικασμένο σε σταδιακή παρακμή.

Η σύγχρονη έρευνα, αντίθετα, έχει δείξει ότι ο εγκέφαλος είναι ένα αρκετά εύπλαστο και δυναμικό όργανο, το οποίο διατηρεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής του τη δυνατότητα να ανανεώνει τις δομές και τις λειτουργίες των νευρώνων του, ανάλογα με τα ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον του.

Πράγματι, όπως επιβεβαιώνεται από αυτή την εκτενή έρευνα των γενετικών παραγόντων της νοημοσύνης, τα γονίδια που εμπλέκονται είναι πολυλειτουργικά: εκτός από τις νοητικές λειτουργίες, συμμετέχουν και σε πολλές άλλες βιολογικές λειτουργίες.

Για παράδειγμα, επεμβαίνουν ρυθμιστικά σε κάποιες μεταβολικές και αναπτυξιακές λειτουργίες των κυττάρων, ακόμη και στους μηχανισμούς κυτταρικής «απόπτωσης», δηλαδή στον γενετικά προγραμματισμένο θάνατο ορισμένων κυττάρων, τα οποία κυριολεκτικά αυτοκτονούν όταν υποστούν κάποια σοβαρή βλάβη ή θανατηφόρα μετάλλαξη.

Ένα άλλο σημαντικό εύρημα είναι ότι τα περισσότερα από αυτά τα γονίδια αποδεικνύονται ιδιαίτερα ευαίσθητα σε «εξωγενείς» επιγενετικούς παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν σημαντικά και, ενίοτε, καταστέλλουν την έκφραση ενός γονιδίου. Με άλλα λόγια, τα κύτταρα της εγκεφαλικής μηχανής φαίνεται πως είναι «εκ γενετής» ανοιχτά σε επιρροές του περιβάλλοντος.

Αν η δυνατότητα ευέλικτης γονιδιακής έκφρασης και μεταβίβασης ορισμένων επίκτητων χαρακτηριστικών σάς ακούγεται υπερβολικά αιρετική, σκεφτείτε πώς είναι δυνατόν να εξηγηθεί διαφορετικά ότι δύο άνθρωποι που ζουν στο ίδιο ακριβώς περιβάλλον και έχουν ταυτόσημο γενετικό υλικό -π.χ. δύο μονοωογενείς δίδυμοι- εκδηλώνουν διαφορετική ευαισθησία σε πολλές ασθένειες ή αποκτούν διαφορετικές νοητικές προτιμήσεις.

Στην πραγματικότητα, η δυνατότητα «αναπρογραμματισμού» μέρους της γενετικής πληροφορίας που βρίσκεται κωδικευμένη στο DNA μας αποτελεί την πιο εύλογη επιστημονική εξήγηση τόσο για τη διατήρηση για μεγάλα χρονικά διαστήματα όσο και για τη μεγάλη ταχύτητα μεταβίβασης κάποιων επίκτητων χαρακτηριστικών στους απογόνους.

Και η επιγενετική (epigenetics) μελετά ακριβώς όλες αυτές τις επίκτητες μεταβολές στην έκφραση των γονιδίων, οι οποίες ούτε απορρέουν ούτε συνεπάγονται αλλαγές στο επίπεδο της αλληλουχίας του DNA.

Μάλιστα, όπως ορθά επισημαίνουν οι συντάκτες του άρθρου, πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν ότι η έννοια της «νοημοσύνης» που χρησιμοποιείται σε τέτοιες έρευνες συσχέτισης των γονιδίων με τα νοητικά φαινόμενα είναι μάλλον ασαφής και αντιστέκεται σθεναρά σε κάθε αυστηρά γονιδιοκεντρικό ορισμό.

Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι ανακριβές και μάλλον παραπλανητικό το να μιλά κανείς για «γονίδια νοημοσύνης», μια βιολογική ικανότητα που, ολοένα και περισσότερο, φαίνεται πως αναδύεται από την περίπλοκη αλληλεπίδραση μιας σειράς ενδογενών και εξωγενών παραγόντων.

Share in Facebook
Tweet it!